Dünya genelinde açlıkla mücadele eden milyonlarca insan varken, üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri sofralara ulaşmadan veya ulaştıktan hemen sonra israf ediliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından yayınlanan son raporlar, gıda israfının boyutlarının korkutucu seviyelere ulaştığını gözler önüne seriyor.

Gıda israfı sadece yiyeceğin kaybı anlamına gelmiyor; o gıdayı üretmek için harcanan su, enerji ve emek de çöpe gidiyor.

​Karbon Ayak İzi: Küresel sera gazı salınımının yaklaşık %8-10’u israf edilen gıdalardan kaynaklanıyor. Eğer gıda israfı bir ülke olsaydı, Çin ve ABD’den sonra dünyanın en büyük 3. emisyon kaynağı olurdu.

​Su Kaybı: İsraf edilen gıdaların üretimi için her yıl 250 km³ su harcanıyor. Bu miktar, dünyanın en büyük nehirlerinden bazılarının yıllık akışına eş değer.

​Ekonomik Zarar: Küresel ekonomiye maliyeti yıllık yaklaşık 1 trilyon dolar seviyesinde.

Her Yıl 23 Milyon Ton Çöpe Gidiyor!

​Küresel krizin Türkiye ayağında rakamlar ürkütücü bir boyuta ulaşmış durumda. Türkiye İsrafı Önleme Vakfı (TİSVA) ve TÜİK 2024-2025 verilerine göre, Türkiye’de gıda israfı bir “milli güvenlik meselesi” olarak değerlendiriliyor.

Ülkemizde her yıl yaklaşık 23 milyon ton gıda israf ediliyor. Bu miktar, her gün binlerce kamyon dolusu taze gıdanın doğrudan çöpe gitmesi anlamına geliyor.

TÜRKİYE’DE İSRAFIN FATURASI 14,5 MİLYAR DOLAR

​Kişi Başı Kayıp: Türkiye’de bir birey yılda ortalama 102 kilogram yiyeceği çöpe atıyor.
​Ekmek İsrafı: Türkiye’nin en kronik sorunu olan ekmek israfında rakamlar çarpıcı; günde yaklaşık 12 milyon adet, yılda ise 4,4 milyar adet ekmek israf ediliyor.
​Meyve ve Sebze: Üretilen meyve ve sebzelerin %35-40’ı henüz sofraya ulaşmadan; hasat, taşıma veya depolama aşamasında kayboluyor.

​Hanehalkı Harcamaları ve İsraf Korelasyonu

​TÜİK’in 2024 yılı “Hanehalkı Tüketim Harcaması” verilerine göre, çöpe giden gıdaların tür bazında dağılımı şu şekildedir:

​Ekonomik Karşılık: Yapılan analizler, Türkiye’deki gıda israfının yıllık ekonomik bedelinin 14,5 milyar dolar (yaklaşık 500+ milyar TL) civarında olduğunu gösteriyor. Bu israfın sadece %5 oranında azaltılması bile, 900 bin ailenin bir yıllık geçim giderini karşılamaya yetiyor.

​Bilgi Eksikliği İsrafı Tetikliyor

​TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisi) raporlarına göre, tüketicilerin büyük bir kısmı gıda etiketlerini yanlış yorumluyor. Özellikle “Son Tüketim Tarihi” (STT) ile “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT) arasındaki farkın bilinmemesi, güvenle tüketilebilecek binlerce ton gıdanın çöpe atılmasına neden oluyor.

Bilinçli Tüketim Bir Tercih Değil Zorunluluk

Sürdürülebilirlik uzmanları, israfın en büyük nedenlerinden birinin “son kullanma tarihi” ile “tavsiye edilen tüketim tarihi” arasındaki farkın karıştırılması olduğunu belirtiyor. Ayrıca, estetik standartlara uymayan (şekli bozuk) meyve ve sebzelerin market raflarına giremeden atılması, sistemik israfın en somut örneği olarak gösteriliyor.

Gıda israfını %50 oranında azaltmak, Birleşmiş Milletler’in 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri arasında yer alıyor. Bireysel olarak atılacak küçük adımlar—alışveriş listesi yapmak, porsiyon kontrolü ve gıdaları doğru saklamak—bu devasa krizin çözümünde kilit rol oynuyor.

Haber: Dilek Bozkurt